IALC use cookies to give you the best experience on our websites. By using this site you agree to our use of cookies as described in this Privacy Policy. Click here to remove this message.
MENU

Comisiynydd y Gymraeg

Comisiynydd y Gymraeg

Country / Region

Cymru, Y Deyrnas Unedig

Name of Office

Comisiynydd y Gymraeg

Meri Huws, Comisiynydd y Gymraeg

Name of Member

Meri Huws, Comisiynydd y Gymraeg

Official Website

www.comisiynyddygymraeg.cymru

Gwybodaeth am yr aelod

Dechreuodd Meri Huws fel y Comisiynydd cyntaf ar 1 Ebrill 2012. Mae wedi bod yn gyfrifol am ysgrifenyddiaeth Cymdeithas Ryngwladol y Comisiynwyr Iaith ers mis Mawrth 2015 ac yn gadeirydd ar y Gymdeithas ers mis Mawrth 2016.

Cyn ei phenodi’n Gomisiynydd, bu Meri Huws yn Gadeirydd ar Fwrdd yr Iaith Gymraeg rhwng 2004 a 2011, a hefyd yn aelod o’r Bwrdd o 1993 hyd 1997.

Astudiodd radd mewn Cyfraith a Gwleidyddiaeth ym Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth, ac yna gradd uwch yng Ngholeg y Santes Ann, Rhydychen. Ar ôl hyfforddi i fod yn weithwraig gymdeithasol, bu’n gweithio yn y maes am sawl blwyddyn yng ngogledd-orllewin Cymru. Wedi hynny, aeth ati i ddilyn gyrfa ym myd addysg uwch yn yr 80au a’r 90au - bu’n darlithio yng Ngholeg Normal, Bangor, a Phrifysgol Casnewydd cyn mynd ati i weithio am gyfnod yn Swyddfa Academaidd Prifysgol Dinas Dulyn. Bu hefyd yn gadeirydd ar Gymdeithas yr Iaith Gymraeg rhwng 1981 a 1983.

Ym 1999 symudodd i weithio i Brifysgol Bangor fel Dirprwy Is-ganghellor, a bu yn y swydd am ddeng mlynedd. Fe’i penodwyd yn Ddirprwy Is-ganghellor Prifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant yn 2009, cyn cael ei phenodi’n Gomisiynydd y Gymraeg.

Mae’n wyneb adnabyddus ym mywyd cyhoeddus Cymru.

Gwybodaeth am swyddfa’r aelod

Prif nod Comisiynydd y Gymraeg, corff annibynnol a grëwyd yn unol â Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011, yw hybu a hwyluso defnyddio’r Gymraeg. Gwneir hyn drwy ddwyn sylw at y ffaith bod statws swyddogol i’r Gymraeg yng Nghymru a thrwy osod safonau ar sefydliadau. Bydd hyn, yn ei dro, yn arwain at sefydlu hawliau i siaradwyr Cymraeg.

Mae dwy egwyddor yn sail i’r gwaith:

Mae swydd y Comisiynydd yn swydd lawn amser am gyfnod o saith mlynedd.

Mae’r Comisiynydd yn gweithio tuag at gynyddu defnydd o’r Gymraeg yng nghyswllt darparu gwasanaethau a chyfleoedd i bobl ddefnyddio’r Gymraeg.

Wrth weithredu i wireddu ei gweledigaeth tymor hir, mae’r Comisiynydd wedi adnabod 5 amcan strategol:

Gwybodaeth allweddol am sefyllfa ieithyddol y Wlad/Rhanbarth

Rhoddwyd statws swyddogol i’r Gymraeg trwy Fesur y Gymraeg (Cymru) 2011. Er mai Saesneg yw’r iaith fwyafrifol yng Nghymru, dim ond y Gymraeg sydd â statws swyddogol wedi ei chadarnhau mewn cyfraith.

Ers dechrau’r 20fed ganrif, gwelwyd gostyngiad cyson yng nghanran y boblogaeth sy’n siarad Cymraeg yng Nghymru. Ar droad y ganrif honno, roedd 49.9% o’r boblogaeth yn siarad Cymraeg, ond erbyn 1961 roedd hyn wedi haneru i 26%.

Dros y degawdau nesaf, gwelwyd cwymp pellach yn niferoedd siaradwyr Cymraeg, ond yn 2001, roedd cynnydd o 2.1%, o 18.7% yn 1991 i 20.8% yn 2001.

Erbyn 2011 gwelwyd gostyngiad yn y ganran a oedd yn gallu siarad Cymraeg, o 20.8% yn 2001 i 19% yn 2011. Roedd hynny’n gwymp mewn niferoedd siaradwyr Cymraeg o 582,000 yn 2001 i 562,000 yn 2011. Mae hyn yn erbyn cefndir o gynnydd ym mhoblogaeth Cymru, gyda phoblogaeth breswyl arferol o 3.1 miliwn yn 2011 - cynnydd o 5% ers 2001.

Er y gostyngiad yn y niferoedd yng Nghymru sy’n gallu siarad Cymraeg dros y degawd diwethaf, mae rhai tueddiadau o dwf i’w gweld hefyd, gyda chynnydd cenedlaethol yng nghanran y plant 3 i 4 mlwydd oed a 5 i 9 mlwydd oed a allai siarad Cymraeg.

Ceir rhagor o wybodaeth ystadegol ar sefyllfa’r Gymraeg fan hyn.

Yn 2016, cyhoeddodd y Comisiynydd adroddiad 5 mlynedd ar sefyllfa’r Gymraeg, yn cynnwys dadansoddiad o ystadegau’r Cyfrifiad mewn perthynas â’r Gymraeg ynghyd â’r holl waith ymchwil perthnasol. Gellir darllen yr Adroddiad yma.

Share This Page