IALC use cookies to give you the best experience on our websites. By using this site you agree to our use of cookies as described in this Privacy Policy. Click here to remove this message.
MENU

Comisiynydd y Gymraeg

Comisiynydd y Gymraeg

Gwlad / Rhanbarth

Cymru, Y Deyrnas Unedig

Enw'r swyddfa

Comisiynydd y Gymraeg

Aled Roberts, Comisiynydd y Gymraeg

Enw'r aelod

Aled Roberts, Comisiynydd y Gymraeg

Gwefan swyddogol

www.comisiynyddygymraeg.cymru

Gwybodaeth am yr aelod

Cafodd Aled ei eni a’i fagu yn ardal Rhosllannerchrugog ger Wrecsam, cyn mynd ymlaen i astudio’r gyfraith ym Mhrifysgol Cymru Aberystwyth. Dychwelodd i’w ardal enedigol ar ôl graddio, gan briodi Llinos yn 1993 a magu eu dau fab, Osian ac Ifan, yn yr un ardal.

Ar ôl ennill ei gymhwyster proffesiynol, bu Aled yn gweithio fel cyfreithiwr yn ardal Wrecsam, Rhuthun a’r Wyddgrug.

Bu’n cynrychioli ardal Rhos a Phonciau ar Gyngor Wrecsam o 1991 tan 2012. Pan gafodd ei ethol yn Arweinydd Cyngor Bwrdeistref Sirol Wrecsam yn 2005, rhoddodd y gorau i’w swydd fel cyfreithiwr. Bu’n arwain y cyngor nes iddo gael ei ethol yn Aelod Cynulliad dros ranbarth gogledd Cymru yn 2011.

Yn y Cynulliad, Aled oedd llefarydd y Democratiaid Rhyddfrydol ar Addysg, Plant a Phobl Ifanc a llefarydd y blaid ar y Gymraeg. Collodd ei sedd yn 2016 ac ers hynny bu’n cynnal adolygiad annibynnol o Gynlluniau Strategol y Gymraeg mewn Addysg ar ran Llywodraeth Cymru ac yn cadeirio'r Bwrdd fu'n gyfrifol am weithredu argymhellion yr adolygiad hyd at Chwefror 2019.

Mae Aled yn weithgar iawn yn ei gymuned, ac yn aelod gweithgar o bwyllgor Canolfan Gymunedol Gelf y Stiwt yn y Rhos ers ei sefydlu yn yr 1980au. Mae hefyd yn aelod o fforwm Anabledd Sir y Fflint ac yn weithgar gyda phrosiect Warws Wrecsam ar gyfer pobl ifanc digartref. Mae’n aelod o ddau gôr yn yr ardal.

Gwybodaeth am swyddfa’r aelod

Prif nod Comisiynydd y Gymraeg, corff annibynnol a grëwyd yn unol â Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011, yw hybu a hwyluso defnyddio’r Gymraeg. Gwneir hyn drwy ddwyn sylw at y ffaith bod statws swyddogol i’r Gymraeg yng Nghymru a thrwy osod safonau ar sefydliadau. Bydd hyn, yn ei dro, yn arwain at sefydlu hawliau i siaradwyr Cymraeg.

Mae dwy egwyddor yn sail i’r gwaith:

Mae swydd y Comisiynydd yn swydd lawn amser am gyfnod o saith mlynedd.

Mae’r Comisiynydd yn gweithio tuag at gynyddu defnydd o’r Gymraeg yng nghyswllt darparu gwasanaethau a chyfleoedd i bobl ddefnyddio’r Gymraeg.

Wrth weithredu i wireddu ei gweledigaeth tymor hir, mae’r Comisiynydd wedi adnabod 5 amcan strategol:

Gwybodaeth allweddol am sefyllfa ieithyddol y Wlad/Rhanbarth

Rhoddwyd statws swyddogol i’r Gymraeg trwy Fesur y Gymraeg (Cymru) 2011. Er mai Saesneg yw’r iaith fwyafrifol yng Nghymru, dim ond y Gymraeg sydd â statws swyddogol wedi ei chadarnhau mewn cyfraith.

Ers dechrau’r 20fed ganrif, gwelwyd gostyngiad cyson yng nghanran y boblogaeth sy’n siarad Cymraeg yng Nghymru. Ar droad y ganrif honno, roedd 49.9% o’r boblogaeth yn siarad Cymraeg, ond erbyn 1961 roedd hyn wedi haneru i 26%.

Dros y degawdau nesaf, gwelwyd cwymp pellach yn niferoedd siaradwyr Cymraeg, ond yn 2001, roedd cynnydd o 2.1%, o 18.7% yn 1991 i 20.8% yn 2001.

Erbyn 2011 gwelwyd gostyngiad yn y ganran a oedd yn gallu siarad Cymraeg, o 20.8% yn 2001 i 19% yn 2011. Roedd hynny’n gwymp mewn niferoedd siaradwyr Cymraeg o 582,000 yn 2001 i 562,000 yn 2011. Mae hyn yn erbyn cefndir o gynnydd ym mhoblogaeth Cymru, gyda phoblogaeth breswyl arferol o 3.1 miliwn yn 2011 - cynnydd o 5% ers 2001.

Er y gostyngiad yn y niferoedd yng Nghymru sy’n gallu siarad Cymraeg dros y degawd diwethaf, mae rhai tueddiadau o dwf i’w gweld hefyd, gyda chynnydd cenedlaethol yng nghanran y plant 3 i 4 mlwydd oed a 5 i 9 mlwydd oed a allai siarad Cymraeg.

Ceir rhagor o wybodaeth ystadegol ar sefyllfa’r Gymraeg fan hyn.

Yn 2016, cyhoeddodd y Comisiynydd adroddiad 5 mlynedd ar sefyllfa’r Gymraeg, yn cynnwys dadansoddiad o ystadegau’r Cyfrifiad mewn perthynas â’r Gymraeg ynghyd â’r holl waith ymchwil perthnasol. Gellir darllen yr Adroddiad yma.

Twitter

 

 

Share This Page